Қақпадан кірген бойда қонақтарды көне өзбек сандықтарының жинағы қарсы алады. Бақтың қақ ортасында фонтан тұр, бірақ оның іші суға емес, отырып демалуға арналған дәстүрлі өзбек көрпешелеріне толы. Оның жанына Бұхара биенналесінен арнайы алдыртқан құтан-қайшы пішініндегі мүсіндер қойылған. Бағаналардың астында асықпай шай ішуге арналған тапчан да бар. Үйдің ішіне енсеңіз, биік әрі жарық залға тап боласыз: қабырғада көне жапсырма өрнектер сақталған, ал төбеден көше шамдарынан құрастырылған люстра салбырап тұр. Мұнда J.Kim брендінің шоурумы мен өндірісі қатар жұмыс істейді, бүкіл команда осында жиналып, кездесулер өтеді, ал Женяның екі жасар қызы ара-тұра анасына кіріп-шығып тұрады – мұнда жұмыс пен жеке өмірдің ара-жігі білінбейді.
Ташкентке қайта оралғаннан кейін Женя үшін де, J.Kim бренді үшін де жаңа кезең басталды. Осы жерде корё-сарам отбасында дүниеге келген ол 11 жасында ата-анасымен бірге Мәскеуге көшіп кетіп, кейінірек сол жақта J.Kim брендін ашқан еді. Бірнеше жыл бойы екі қаланың ортасында өмір сүрген ол 2022 жылы Ташкентке біржола табан тіреді. Енді оны тек өз брендін дамыту ғана емес, осында жаңа дизайнерлер, суретшілер мен мәдени жобалар өмірге келетін орта қалыптастыру көбірек қызықтырады. Бұл оралу оның үй, мәдениет және осы қаладағы өз орны туралы түсінігін қалай өзгерткені жайында Женя Киммен ашық сұхбаттасқан едік.
Ұзақ жылдардан кейінгі оралуыңыздан соң, бүгінде «үй» ұғымын қалай сезінесіз? Бұл нақты бір орын ба, адамдар, әдеттер, заттар ма, әлде мүлдем басқа дүние ме?
Қазір мен үшін үй – ең алдымен қызым мен отбасым тұратын мекен. Сонымен қатар үй – бұл пікірімді еркін айтып, көп нәрсенің өзіме байланысты екенін сезінетін кеңістік. Ресейде 10 жыл тұрған соң, өзімді тек қонақ сияқты, дауыс беруге құқығы жоқ адамдай сезіндім. Сондықтан мен үшін үй – бұл еркіндік сезімі, өзің болып қалу мүмкіндігі және айналаңда болып жатқан дүниелерге қатысың бар екенін ұғыну. Және, әрине, бұл – арқаңды кеңге салып демалып, бойыңа күш жинайтын орын. Мен үшін мұндай сәттер көбіне қарапайым дүниелерден тұрады. Мысалы, әпкемнің үйіне барғанымда, ол корей үй тағамдарын дайындайды, інілерім жиналады, бәріміз бір дастарқанның басына жайғасқанда жаным бірден жай табады.
Мен қарапайым үй тағамдарын жақсы көремін: суға піскен күріш – паби-мури, қуырылған картоп, ет және түрлі корей салаттары. Мұндай тағамды мейрамханада әзірлеу мүмкін емес, оның нағыз дәмі тек үйде ғана шығады. Меніңше, нағыз корейді оның паби-муриді жақсы көретінінен-ақ жазбай тануға болады. Түрлі ұлттан шыққан достарым корей асүйін жанындай сүйеді, бірақ осы тағамды жеп көрген соң: «Бұл – тек корейлер ғана түсіне алатын келесі деңгей ғой», – деп жатады.
Өзбек мәдениетінде бала кезіңізде ескі немесе жат көрінген, бірақ қазір жаныңызға жақын болып кеткен нәрселер бар ма?
Бала күнімде өзбек мәдениетіне қатты сіңісіп кеттім деп айта алмаймын. Менің ортам негізінен корейлерден тұрды: біз корей ауданында тұрдық, мен орыс мектебінде оқыдым және өзбек тілін мүлде білмедім. Ол ортаға тек кейінірек қана бойлай бастадым. Бірақ жергілікті дәстүрлердің көбі маған бұрын қызықсыз көрінетін. Мысалы, толассыз өтіп жататын отбасылық жиындар. Мен оларға күмәнмен қарайтынмын: адамдар тек тамақ ішіп, мерекелерді тойлайды, мұның ешқандай терең мағынасы жоқ сияқты сезілетін. Есейе келе мұның қаншалықты маңызды екенін терең түсіндім. Корейлердің Ясянди немесе Хангаби сияқты мерекелері дәстүрді сақтап қана қоймай, бүкіл туыстардың басын қосуға тамаша себеп болады. Қазіргідей өмірдің қауырт ырғағында мұндай зәкірлер ауадай қажет, әйтпесе адамдар арасындағы байланыс мүлде үзіліп қалуы ғажап емес.
Сіз өзіңіз бала күніңізде кетіп қалған елге қайта оралдыңыз. Қазір Ташкент сізге мүлдем басқа қала болып көріне ме?
Әрине, қазіргі Ташкент менің балалық шағымдағы естеліктеріммен салыстырғанда мүлдем басқа қала. Ел әлдеқайда ашық бола түсті, мәдениет пен өнер қарқынды дамып жатыр, адамдар ағылып келіп, инвестиция құйылып жатыр. Мен үшін бұл үлкен қуаныш, өйткені бұрын кейбір көрмелер мен мәдени жобалардың ұйымдастырылу деңгейін көріп, ұялатын кездерім болған. Қазір қала жаһандық деңгейге көтеріліп, ең бастысы, еркін тыныстай бастағандай. Қайта оралып, осында қалу туралы ойлағанда мен үшін ең маңыздысы дәл осы еркіндік сезімі болды. Мен мұнда бизнесті расымен де адал әрі өз бетімше дамытуға болатынына көз жеткіздім, ал бұл мен үшін көп нәрсенің оң бағытқа өзгергенінің айқын дәлелі болды.
Оралу тәжірибесі сіздің өз мәдениетіңізге, мұраңызға және жеке болмысыңызға көзқарасыңызды қалай өзгертті?
Сырттан қарағанда бәрі әлдеқайда әдемі көрінетіні рас. Ресейде тұрып, мұнда бір-екі жылда бір рет келіп-кеткен кезімде тек шабыттанып қайтатынмын, яғни бәрінің беткі қабатын ғана көретінмін. Ал осында күнделікті өмір сүре бастағанда, дүниенің мүлдем басқа қырлары ашылды. Бұрын шабыт іздеп мұражайға барсам, қазір базарға барып, нағыз қарапайым адамдармен жүздесемін. Сондықтан топтамаларымда тұрмыстық детальдар көбейді: олар бір қарағанда көзге түспейді, бірақ Өзбекстан туралы көп нәрсені аңғартады. Мен мұны көрсетпей қала алмаймын, өйткені топтама әрдайым менің не көріп, не сезініп жүргенімнің тікелей айнасы.
Ал бұрын маған топтама жасау әлдеқайда оңайырақ көрінетін: әдемі ғимараттардан немесе ташкенттік кеңес модернизмінен шабыт алып, олардың пішіндерін тікелей киімге көшіре салатынмын. Ал осында тұрып, мәселелер мен басқа да нәзік тұстарды көргеннен кейін, топтама жасау, керісінше, қиындай түсті.
Алайда топтамаларыңыздың мағынасы тереңдей түскен сияқты? J.Kim брендінде Корея мен Орталық Азия, ұстамдылық пен молшылық, жергілікті және халықаралық сияқты түрлі мәдени кодтар үнемі тоғысып жатады. Өз дизайныңызда осының бәрін қалайша мінсіз үйлестіре аласыз?
Уақыт өте келе мен өзім үшін мынандай бір формула шығарып алдым: киімнің сыртқы пішіні мінсіз таза, ал ішкі мазмұны жып-жылы болуы шарт (дизайнда бұл көбіне винтаж маталар мен қолөнер техникалары арқылы жүзеге асады). Бастапқыда мен мұны әдейі ойлап тапқан жоқпын, жай ғана ішкі түйсігіме сүйеніп жасайтынмын. Өзімнің болмысым да осындай аралас болғандықтан, басқаша жасай алмаймын. Мысалы, бірде молшылыққа арналған топтама жасап, оны барынша экспрессивті түрде көрсеткім келді, бірақ бәрібір оның ішінен екінші жағы – педанттық, тәртіп, симметрия, қатаң форма қылтиып шыға келді. Кейін осы қайталанатын заңдылықты байқап, менің визуалды стилім мен қолтаңбамды дәл осы мәдениеттердің араласуы мен өскен ортам қалыптастырғанын түсіндім. Тіпті студент кезімдегі жұмыстарымда да бұл формула анық көрініп тұратын.
Жаңа топтаманың символдарының бірі – мәңгілік тоңды жарып шыққан гүл. Сіз оны мүлде мүмкін емес жағдайларда да сұлулықты таба білетін әйелдермен салыстырасыз. Жеке өзіңізде «бұл жай ғана әдемі болғаны үшін» жасайтын қандай іс-әрекеттер бар?
Меніңше, бұл ұқсастық менің мансап жолыммен өте тығыз байланысты, өйткені ол ешқашан оңай болған жоқ және молшылыққа шомылып жүрген кездерім аз. Дизайнның барлығы белгілі бір тапшылықтың негізінде құрылды. Брендтің нарықта жүргеніне 15 жылға жуықтады, және ол осы уақыт бойы өте баяу, табиғи түрде өсіп келеді. Фэшн-бизнеспен айналысқан адамдар мұның көбіне бастапқы қаржылық қоры бар, жағдайы жақсы адамдардың индустриясы екенін жақсы біледі, өйткені брендті дамыту тұрақты әрі қомақты инвестицияны талап етеді. Біз жай ғана коммерциялық киімдер жасамаймыз: олардың ішінде терең мағына мен күрделі дизайн жатыр, ал бұған үлкен қаражат қажет. Сатылым көлемі де, біздің брендті толық түсінетін адамдар да әзірге онша көп емес. Бірақ дәл осы күрделі жағдайлар сұлулықты іздеуге, қызықты шешімдер табуға, қиялыңды барынша іске қосуға мәжбүр етеді. Сондықтан да қиын жағдайда сұлулық таба білетін әйелдердің бейнесі жаныма өте жақын. Мен мұны жасамай тұра алмайтындықтан істеймін. Қанша шаршап, бәрін тоқтатқым келсе де, бір күш мені бәрібір осы іске қайта алып келеді. Сурет салғанда немесе жаңа бірдеңе ойлап тапқанда ғана өзімнің тірі екенімді сезінемін.
Жаңа топтамамен жұмыс істеп жатқанда молшылық тақырыбын қалай зерттедіңіз?
Мен біздің әйелдердегі бұл ұмтылыстың қайдан шыққанын баяғыдан түсінгім келіп жүрген еді. Сондықтан осы топтама үшін арнайы Нұратаға (көне мәдени дәстүрлерімен және қолөнерімен танымал тарихи аймақ. – Tatler) барып, әйелдермен тілдесіп, осы қалаудың табиғатын тереңірек ұғынуға тырыстық. Меніңше, бұл біздің мәдениетімізбен тікелей байланысты: біздің әйелдер өте жарқын әрі эмоциялы. Бұл түс пен кестеге бай халық өнерінен де анық көрінеді. Мен үшін бұл эстетиканың да өз орны бар екенін көрсету өте маңызды. Заманауи өзбек әйелі міндетті түрде қымбат шапан киіп жүрмеуі де мүмкін ғой. Көпшілігі мүлдем басқаша киінеді, ал бұл да мәдениеттің бір бөлшегі, оны да назардан тыс қалдыруға болмайды.
Өнер тарихымен айналысатын бір әйелмен болған әңгіме есімнен кетпейді. Одан: «Әйелдер неге мұндай киімді таңдайды?» – деп сұрағанымда, ол қолын бір-ақ сілтеп: «Бұл жай ғана талғамның жоқтығы және арзан қытай маталары ғой», – деп жауап қатты. Бірақ мен ішімнен: егер әйелдер бұл киімді өз қалауымен таңдаса, бұл назар аударуға тұрарлық дүние емес пе деп ойладым. Содан заманауи әрі сапалы, бірақ дәл осы жердің шынайы болмысына негізделген топтама жасағым келді. Біз базардан қарапайым маталарды сатып алып, оларды заманауи дизайнға көшіріп, мүлдем жаңа қырынан көрсеттік.
Сіз үшін J.Kim тұтынушысының бұл тарихты білуі және киімнің концепциясын түсініп, саналы түрде сатып алуы маңызды ма?
Мен клиенттеріміздің әрбір киімнің астарында жатқан тарих пен мағынаны түсінгенін қалар едім. Бірақ іс жүзінде бұл бәріне бірдей қызық емес екенін көріп жүрмін. Брендтің танымалдылығы артқан сайын, J.Kim-ді жай ғана трендтегі бренд ретінде қабылдай бастады. Тіпті бірде маған бұл зумерлерге арналған бренд екенін де айтты. Негізінде менің басты күшім әрдайым сторителлинг пен күрделі дизайнда болатын. Сондықтан қазір бағытымды сәл өзгертіп, мәдениет пен өнер жағына көбірек ойысып барамын. Алматыдағы «Целинный» орталығында шара өткізгеніміз де тегін емес: ол ортаның адамдары менің не айтқым келгенін жақсырақ түсінді, ұқсастықтарды көре білді және өте орынды сұрақтар қойды. Бұл мен үшін үлкен жаңалық болды, өйткені фэшн-ортада мұндай терең кері байланыс өте сирек кездеседі. Мен сән мен мәдениеттің қақ ортасында жүргім келеді. Мен үшін сән – маңызды дүниелер туралы көпшілікке жар салудың таптырмас құралы. Қазірдің өзінде бренд арқылы көптеген адамдар Өзбекстан мен корё-сарам тарихына тереңірек қызыға бастады. Сонымен қатар бренд арқылы дәстүрлі құндылықтарды насихаттау да мен үшін маңызды. Осында көшіп келгеннен кейін өзім де әлдеқайда консервативті адамға айналдым. Маған нағыз эмоционалды тұрақтылықты тек отбасым, ішкі діңгегім және өз-өзіме деген қамқорлық қана сыйлайтынын терең түсіндім. Бренд арқылы осы сезімдеріммен де бөліскім келеді.
Сіздің ойыңызша, қазір бренд өз аудиториясын тапты ма? J.Kim киімдерін киетіндерге қарасақ, бұл нақты бір көзқарастағы адамдардың ортасы сияқты көрінеді.
Дәл осы нәрсе маған қанат бітіреді. Бай әйелге жай ғана көйлек сату маған мүлдем шабыт бермейді. Бірде осындай ойлардың кесірінен депрессияға түсуге шақ қалғанмын. Мен үшін J.Kim арқылы адамдардың санасын өзгерту әлдеқайда қызығырақ. Мысалы, адам «Целинныйдағы» сияқты шараға келіп, өмірінде бірінші рет халықтық талғам немесе өзінің жеке болмысы туралы ойланса екен деймін. Егер содан кейін ол осы тақырыпқа тереңірек үңілгісі келсе, бұл мен үшін үлкен нәтиже.
Брендті дамыту туралы айтқанда нені меңзейсіз? Көбірек сату, танымал болу, дизайнды күрделендіру, әлде команданы кеңейту ме? J.Kim-нің өсуін қалай түсінесіз және оны немен өлшейсіз?
Мен команданы бар-жоғы бір жарым есеге ғана үлкейткім келеді. Мақсатым – әр маман тек өз міндетімен айналысып, ұжымды артық жүктемеден арылту. Бірақ өндіріс көлемін шексіз ұлғайта беру мүлдем ойымда жоқ. Біз ешқандай аутсорсқа жүгінбей, бәрін өз қолымызбен жасайтындықтан, қарамағымдағы қызметкерлер санын толассыз көбейте бергім келмейді. Олай етсем, басқару ісіне біржола жұтылып кетемін. Онсыз да қазір шығармашылықтан гөрі бизнес пен әкімшілік жұмыстарға көбірек бас қатырып жүрмін.
Және, әрине, сатылым өссе, өз идеяларымды жүзеге асыруға мүмкіндігім көбейсе екен. Бұл – менің ең жанды жерім: мен сатылымға тікелей тәуелдімін, өйткені онсыз алға жылжып, өзім қалаған дүниені жасай алмаймын. Сән мен өнердің тоғысқан жерінде шағын бренд ретінде өмір сүрудің қаншалықты қиын екенін бәрі бірдей түсіне бермейтін сияқты. Суретшілердің меценаттары мен патрондары бар, ал бізде үлкен команда жұмыс істейді және бәрі тек сатылымға тәуелді болып тұр. Сондықтан біздің киімді сатып алған адам бізге үлкен қолдау көрсетеді: онсыз мұндай жоба өмір сүре алмайды.
Сонымен қатар бізде брендті жақсы көретін, бірақ киімімізді сатып алуға шамасы келмейтін аудитория бар. Мен олар үшін де бірдеңе жасағым келеді. Ол үшін бұқаралық аудиторияға жұмыс істейтін ірі брендтермен күш біріктіру қажет. Мысалы, қандай да бір спорттық брендпен коллаборация жасасам, бұл мен үшін өте қызық тәжірибе болар еді.
Қазір бөлісе алатын тағы қандай идеяларыңыз бар? Нені жүзеге асырғыңыз келеді?
Мен кеңістіктермен жұмыс істеп, адамдар демалып қана қоймай, жаңа дүниелер көріп, өнермен және дизайнмен танысатын орындар ашқым келеді. Бұл түрлі мәдени дәстүрлерді заманауи бағытта біріктіретін көрме әрі дизайн-кеңістігі болса деймін.
Оған қоса, Орталық Азияда сән индустриясын дамыту идеясы да маған өте қызық. Егер жеткілікті көлемде инвестиция тартылса, біз туралы жаһандық деңгейде сөз қылатындай дәрежеге жетуге болатынына кәміл сенемін. Бір кездері әлем украин сәнін, сосын грузин сәнін тани бастады. Меніңше, Орталық Азияның да әлеуеті орасан зор. Бірақ бұл үшін уақыт пен қаражат керек. Біздің мәдени мұрамызға сүйене отырып, жас дизайнерлердің жаңа буынын тәрбиелеу керек. Ол үшін тәжірибесімен бөлісіп, бағыт-бағдар бере алатын мықты мамандарды тарту қажет.
Өзбекстан немесе Қазақстанның жас дизайнерлерінің ішінен халықаралық сахнаға шығуға әлеуеті бар деп кімдерді атар едіңіз?
Талантты дизайнерлер де, киім суретшілері де көп, бірақ prêt-à-porter-де тек идея мен бірегейлік қана емес, сапа, технология, күнделікті киюге жарамдылығы және киімді көптеп өндіру мүмкіндігі де шешуші рөл атқарады. Мысалы, Qazaq Republic өте сапалы әрі киюге ыңғайлы өнім жасайды, бірақ олардың бағыты мүлдем басқа, көбіне күнделікті тұтынуға бағытталған. Törteu өте талантты, бірақ олар негізінен жекелеген киіммен жұмыс істейді, оны халықаралық нарыққа лайық көлемде өндіру қиын.
Дегенмен көпшілігінің әлеуеті өте жоғары. Мен инкубатор құрғым келеді: онда өз тәжірибеммен бөлісіп, осы әлеуетті халықаралық нарыққа шыға алатын мықты брендтерге айналдыруға көмектесер едім.
Егер брендтің бес-он жылдан кейінгі болашағын елестетіп, жай ғана қиялға ерік берсек, нені көресіз?
Шынымды айтсам, қазір маған шағын, тар аудиторияға арналған өнім жасау мүлдем қызық болмай қалды. Бұрын мұндай өнім эксклюзив, сені ерекше ететін нәрсе сияқты көрінетін. Жастық шақта бәрі осы кезеңнен өтеді. Бірақ егер менің жаһандық мақсатым – адамдардың санасы мен инфрақұрылымда бірдеңені өзгерту болса, онда маған әлдеқайда ауқымды жобалар қажет. Мен J.Kim-ді Орталық Азиядан шыққан жай ғана бренд емес, ауқымды халықаралық жоба деңгейінде көремін. Ол дегеніміз – үлкен іс-шараларға, қалалық бастамаларға және идеяларымызды кеңінен таратуға жол ашатын мықты серіктестіктерге толы жоба. Ойға алған мақсаттарымды молынан жүзеге асырып, әлемнің түкпір-түкпірінен пікірлес адамдарды тапқым келеді.
Сонымен қатар, мұның бәрі бұрынғыша осында, Өзбекстанда жасалып жатқаны мен үшін өте маңызды. Біз барлық дүниені Ташкенттегі осы үйде жасап шығарып, оны Сеулдің ең сәнді ауданында, Австралия мен Америкада сататынымыз мені әлі күнге дейін таңғалдырады. Көтерме саудадағы серіктестер мен үшін – брендті әлемге тарататын телепорттар, және мен мұндай нүктелер көбейсе екен деймін.
Сөз соңында сіздің жеке ресурсыңыз туралы сұрағым келіп тұр. Ауқымды идеялар мен жобаны үлкейту туралы көп айтасыз. Осының бәрін жүзеге асырып, алға жылжу үшін жеке өзіңізге не қажет?
Адамға көтере алатын жүгінше ғана сынақ берілетінін түсіндім. Бұрын бәрі тек жұмсалған күш-жігерге тіреліп тұрғандай сезілетін, сондықтан мен әрдайым өте көп еңбектенетінмін. Бірақ қазір мынаған көзім жетті: қажырлы еңбекпен белгілі бір іргетас қалауға болады, алайда одан әрі биікке көтерілу үшін мықты ішкі қуат қажет. Егер бойыңда энергияң аз болса, қанша жанталассаң да, ауқымды жобаларды ешқашан еңсере алмайсың. Сондықтан қазір өзімді нығайту, психикалық және физикалық денсаулығыма көңіл бөлу мен үшін өте маңызды. Өйткені келесі деңгей сенің қанша жұмыс істей алатыныңа ғана емес, қаншалықты ауқымды дүниені бойыңа сыйдыра алатыныңа тікелей байланысты.
