Соңғы онжылдықтарда әйелдерге тек бір нәрсені үйретіп келді: басшылық үстелінен орын алу, өз ойын батыл айту, көбірек талап ету, амбициясы үшін ұялмау және биліктен қорықпау. Бұл тақырып әлі де өзекті. UN Women мәліметінше, бүгінде әлемдегі министрлік лауазымдардың небәрі 22,9%-ы ғана әйелдерге тиесілі. Дегенмен күн тәртібінде айтарлықтай өзгеріс байқалады. «Мүмкіндік пен ықпалға қалай қол жеткіземіз?» деген сұраққа «Ол билікке қол жеткізген соң не істейміз?» деген одан да салмақты сауал қосылды.
Алматыда өтетін биылғы BE WOMAN Asia 2026 форумы дәл осы тақырыптың айналасына өрбімек. Басты тақырып – «Этикалық күш». Жоба аймақтық алаң деңгейінен әлдеқашан асып түскен: ұйымдастырушылар жалпы медиа қамтуды 850 миллион адам деп бағаласа, шараның өзі CNN сияқты халықаралық медианың назарына ілігіп үлгерген.
Сонда «этикалық күш» дегеніміз не? Форум философиясына сүйенсек, бұл – күшке тек мақсатқа жету құралы ретінде емес, одан кейінгі салдарға жауапкершілік ретінде қарау. Билік, капитал, білім, технология және танымалдық адамға үлкен мүмкіндік береді. Бірақ оларды не үшін қолдану керектігін түсіндірмейді. Егер жеке табыс басты мақсат болудан қалса, онда біздің шешімдеріміз кімге әсер етеді? Біз қандай ережелерді қолдаймыз, қайсысын өзгертуге дайынбыз және өзімізден кейін қандай із қалдырамыз? Басқаша айтсақ, мәселе әйелдің қалай мықты болуында емес, сол күштің қандай болуы керектігінде.
Бұл тұрғыда BE WOMAN бағдарламасын замана барометрі деуге болады. Бір алаңда мемлекеттік басқару, бизнес, ғылым, қаржы, технология, мәдениет және әлеуметтік жобалар тоғысады. Спикерлер қатарында Visa және Microsoft сияқты халықаралық компаниялардың басшылары, түрлі елдердің сарапшылары мен көшбасшылары бар. Алайда үйреншікті табыс тарихын тізбектей берудің орнына, форум жауап беруге ыңғайсыздау сұрақтарды төтесінен қояды.
Егер биліктегі әйелдер қатары артса, шын мәнінде не өзгереді? Егер Орталық Азия әлемдік мәдени картада айқын көріне бастаса, аймақтың тарихын кім баяндайтынын кім шешеді? Егер әйелдер ғылымда үлкен жаңалық ашса, бұл үшін бірнеше танымал есім жеткілікті ме, әлде кезекті жетістік жеке адамдардың табандылығына ғана емес, бүкіл жүйеге байланысты болуы керек пе?
Бағдарламаның жеке бір бөлігі Орталық Азияның мәдени экспорты мен «жұмсақ күшіне» (soft power) арналған. Бұрын жаһандық деңгейге шығу көбіне дайын халықаралық контекстке кірігіп, бөтен форматқа бейімделуді білдіретін. Бірақ уақыт көрсететіндей, жергілікті тәжірибе, шығу тегі мен мәдени код – құтылуға тиіс кедергі емес, ешкім көшіре алмайтын бірегей құндылық. Осыдан келіп форумның тағы бір маңызды талқылауы туындайды: өз болмысыңды сыртқы бақылаушы үшін әдемі декорацияға айналдырып алмай, қалайша жергілікті деңгейде ойлап, жаһандық деңгейде әрекет етуге болады?
Теңдік туралы жаңаша диалог осылай өрбімек. Әйелдердің бұрын кіруге тыйым салынған ортада бой көрсетуі әлі де маңызды, бірақ бұл хикаяның соңы емес. Әйелдердің күн тәртібі өзгерген жоқ, ол тек күрделене түсті. BE WOMAN-ның билік, ақша, ғылым, мәдени экспорт және технологиядан кейін назарын қарым-қатынасқа, құндылықтарға, тәрбиеге, инклюзия мен әке рөліне бұруы көп нәрсені аңғартады. Бір қарағанда ауқым әлем құрылымынан отбасы деңгейіне дейін тарылғандай көрінуі мүмкін. Шын мәнінде бұл сол баяғы жауапкершілік пен мүмкіндіктерді бөлу туралы талқылау, тек басқа масштабта. Кәсіби эмансипация тұрмыстық деңгейден асып түсті: Deloitte Women Work 2025 зерттеуі көрсеткендей, серіктесімен бірге тұратын әйелдер әлі де балалар мен жақындарына қамқорлық жасаудың негізгі жүгін көтереді. Ал UN Women деректеріне сүйенсек, әйелдер мен қыздар төленбейтін үй еңбегіне ерлерге қарағанда орта есеппен 2,5 есе көп уақыт жұмсайды.
Осы екі күн ішінде «этикалық күш» сияқты дерексіз ұғым нақты дүниелерге жіктеледі. Билікте – бұл қабылданған шешімдерге жауапкершілік. Технологияда – өздері жасап жатқан әлемнің ережелеріне жауап беру. Мәдениетте – кімнің тарихын және қандай тілде айтып жатқанымызды ұғыну. Бизнесте – мүмкіндіктердің қалай бөлінетінін қадағалау. Ал отбасында – қамқорлық, жауапкершілік және жеке өмірге деген құқықтың қалай бөлінетініне жауапты болу. Сондықтан бір қарағанда әртүрлі кеңістікте өмір сүретін тақырыптар бір бағдарлама аясында тоғысып отыр.
Бәлкім, басты өзгеріс осында жатқан болар. Мәселе әйелге көбірек күш беруде емес, біз жалпы қандай күшке ие болғымыз келетінінде. Тағы да күштірек, батылырақ және тиімдірек болу емес (мұны әйелдерден онсыз да тым ұзақ талап етіп келді), қайта қолда бар білімді, ықпал мен мүмкіндікті не нәрсеге жұмсау керектігін түсіну. BE WOMAN Asia әйелдің қолынан не келетінін кезекті рет дәлелдеуден аулақ (бұл мәселе баяғыда шешілген сияқты). Одан гөрі әйелдің бұдан былай не істейтіні және бойындағы күш-қуатымен қандай әлем құратыны әлдеқайда қызық. Осы және өзге де сұрақтардың жауабын көрермендер Жанна Кан, Шармин Обаид-Чиной, Рэнди Цукерберг, Джо Малон CBE, Шохида Ибрагимова, Анар Рақымбаева, Гаянэ Умерова және басқа да спикерлермен бірге іздейтін болады.