Қазақстанда артық салмақтан арылуға көмектесетін жаңа дәрі — тирзепатид негізіндегі «Тирзетта» ресми түрде тіркеуден өтті. 2026 жылдың қыркүйегінде «Промомед» фармацевтикалық компаниясының бұл дәрісі Денсаулық сақтау министрлігінен тіркеу куәлігін алып, елімізде тирзепатид негізінде мақұлданған алғашқы препарат атанды. Ал қазан айында дәрінің нарыққа шығуы семіздік пен 2-типті қант диабетін емдеудің заманауи әдістерін талқылаған медициналық форумның басты тақырыбына айналды.
Бұл — қазақстандық нарық үшін өте маңызды жаңалық. Әлемде кеңінен танымал болғанына қарамастан, тирзепатид осы уақытқа дейін Қазақстанда ресми дәрі ретінде сатылмаған еді. «Тирзетта» дәл осындай дәрілерге сұраныс күрт артқан тұста нарыққа шығып отыр. Соңғы бірнеше жылда семаглутид пен тирзепатид тек медицина қауымдастығының аясында қалып қоймай, қарапайым халық арасында да қызу талқыланатын тақырыпқа айналды. Олар туралы әлемдік басылымдар жарыса жазып, жұлдыздар талқылап жатса, клиникалық зерттеулердің нәтижелері үнемі халықаралық жаңалықтардың төрінен көрініп жүр.
Бұл Қазақстан үшін неге маңызды?
Ауқымын статистика анық көрсетеді. STEPS 2024 ұлттық зерттеуі бойынша, еліміздегі ересектердің 58,6%-ының артық салмағы бар, ал 22,4%-ына семіздік диагнозы қойылған. Яғни, ересектердің жартысынан көбі артық салмақпен жүр, ал әр төртінші адам семіздікпен күресіп келеді.
Қант диабетіне қатысты ахуал да күрделі. 2024 жылдың желтоқсанындағы ресми дерек бойынша, елде 522 мыңнан аса адамда осы дерт тіркелген, оның 492 мыңға жуығы — 2-типті диабетпен ауырады.
Семіздік пен метаболизмнің бұзылуы бір-бірімен тығыз байланысты. Ағзада майдың шамадан тыс жиналуы инсулинге төзімділіктің, 2-типті қант диабетінің, жүрек-қан тамырлары ауруларының және басқа да асқынулардың қаупін арттырады. Сондықтан заманауи медицина салмақты бірқалыпты ұстауды — сыртқы сұлулық қана емес, ауыр дерттің алдын алу және ұзақ мерзімді денсаулық кепілі деп санайды.
Тирзепатид қалай жұмыс істейді және оның артықшылығы неде?
Тамақтанған соң ағза тәбетті, глюкоза деңгейін және зат алмасуды реттейтін инкретиндер деп аталатын гормондарды бөледі. Осы бағыттағы көптеген танымал препараттар, соның ішінде семаглутид те тек бір ғана гормонның (GLP-1) рецепторларына әсер етсе, тирзепатид бірден екі гормонның: GLP-1 және GIP (глюкозаға тәуелді инсулинотропты полипептид) рецепторларын іске қоса алады. Осы қос механизмнің арқасында дәрі тәбетті реттеп, тоқтық сезімін күшейтеді. Қандағы қантты бірқалыпты ұстап, артық салмақтан арылуға көмектеседі.
Тирзепатидтің тиімділігі ауқымды клиникалық зерттеулермен дәлелденді. Мәселен, SURMOUNT-1 зерттеуінде қант диабеті жоқ қатысушылар дәріні барынша жоғары мөлшерде қабылдау арқылы 72 апта ішінде салмағын орта есеппен 22,5%-ға тастаған.
Ал 2025 жылы The New England Journal of Medicine журналында жарияланған SURMOUNT-5 зерттеуінің нәтижелері тіпті таңғалдырмай қоймады. Семаглутидпен тікелей салыстырғанда, тирзепатид салмақты әлдеқайда жақсы түсіретінін көрсетті: 72 апталық терапияда семаглутид орташа 13,7% нәтиже көрсетсе, тирзепатид 20,2%-ға жеткен.
Әрине, бұл сандар белгілі бір пациенттер тобына жүргізілген зерттеу нәтижесі, сондықтан әр адам дәл осындай әсер алады деуге келмейді. Дегенмен дәл осы көрсеткіштер тирзепатидті семіздікті емдеудегі заманауи терапияның ең үлкен жетістіктерінің біріне айналдырды.
Салмақ тастау — ғалымдарды қызықтырып отырған жалғыз көрсеткіш емес. Зерттеушілер қазір тирзепатидтің глюкоза деңгейіне, қан қысымына, липид алмасуына және басқа да кардиометаболикалық параметрлерге қалай әсер ететінін зерттеп жатыр.
«Тирзеттаның» тіркелуі дәрігерлер мен пациенттерге жаңа жол ашады деп күтілуде. Әсіресе ересектердің жартысынан көбі артық салмақпен жүрген Қазақстан үшін бұл өте маңызды қадам. Дегенмен тирзепатид қанша жерден танымал болса да, оны тез арықтауға арналған әмбебап құрал деп қабылдауға болмайды. Бұл — тек дәрігердің рецептімен берілетін және нақты медициналық көрсеткіштер бойынша ғана қолданылатын дәрі. Науқас міндетті түрде дәрігердің бақылауында болуы шарт, ал дәрінің мөлшерін біртіндеп көбейткен жөн. Сонымен қатар, дәріні қабылдадым екен деп дұрыс тамақтану мен спортты ұмытып кетуге болмайтынын ескерткен абзал.
