Өзінің сахнадағы елу жылдық мерейтойын әнші 2026 жылдың 27 мамырында Астана қаласында өтетін ауқымды концертпен атап өтпек. Алайда бұл кеш тек оның өзіне ғана емес, шығармашылық жолында қолдау көрсетіп, репертуарын байытуға үлес қосқан сүйікті композиторлары мен ақындарына да арналады. Өйткені дәл осы жандармен бірлесе атқарылған жарты ғасырлық еңбектің арқасында оның дауысы қазақ сахнасының басты символына айналғаны сөзсіз.
Балалық шақ естеліктері
Музыка – менің бала күнгі ең асқақ арманым еді негізі. Мен баянда шебер ойнайтын ағамның ықпалымен өстім. Өнер жолындағы алғашқы қадамдарымды да сол кісінің сүйемелдеуімен бастадым осылайша. Кейін музыкалық училищеде бірге оқыдық. Өмірде де, өнерде де бұл жолдың ыстық-суығын екеуміз бірге татып, қатар жүріп өттік деп айтсам болады. Уақыт өте келе ағам Шымкенттегі мәдениет институтын бітіріп, сосын музыка мектебінің ұстазы әрі көркемөнерпаздар оркестрінің жетекшісі болды.
Үлкен сахнаға алғашқы қадам
1975 жыл, он сегізге енді толған кезім. Алматыда фашизмді жеңудің 30 жылдығына арналған «Жауынгерлік саптағы әндер» байқауына қатыстым. Патриоттық рухтағы әскери әндерді орындау керек болды ол жерде. Қазіргідей фонограмма жоқ, бәрін үлкен оркестрдің сүйемелдеуімен жанды дауыста айтуды талап ететін ол заманда. Семейдегі музыкалық училищенің бірінші курсында ғана оқып жүрген менің мұндай үлкен сахнада өнер көрсету тәжірибем мүлдем жоқ еді. Тіпті арнайы концерттік көйлегім де болмады. Сөйтіп көпшіліктің алдына училищеде күнде киіп жүрген кримплен матасынан тігілген қысқа ақ көйлекпен шыға салдым. Еш бояусыз, аяғымда қарапайым ақ босоножка... Бірақ осындай киіммен сахнада тұрғаныма мүлдем қысылған жоқпын. Бар ойым – әнді барынша дұрыс орындап шығу ғана еді. Нәтижесінде, ең жас қатысушы болғаныма қарамастан, сол байқауда бас жүлдені жеңіп алдым.
Қызығы сол, дәл сол сәтте залда отырған болашақ жолдасым Тасқын Оқапов мені алғаш рет көріпті. Негізі ол байқауға оркестрде ойнайтын достарын күтіп алуға ғана келген екен, кейін Горький паркіне барып бильярд ойнау үшін. Бұл шараның бейне жазбалары сақталып қалған – мен ән шырқап тұрған сәтте оператор кенеттен оның залдағы бейнесін көрсетеді, маған қалай телміре қарап отырғанын. Бір көргеннен ғашық болды ма, жоқ па – онысын нақты айта алмаймын. Бірақ мықты музыкант әрі дирижер ретінде ол сол сәтте дауыстың тазалығына, мелодияның дәлдігіне, оркестровка мен аранжировкаға баса назар аударып, мұқият тыңдап отырғаны анық. Қалай болса да, менің өнерім оның жүрегінен бірден орын тапты сол кезде. Семейдегі оқуыма оралғаннан кейін көп ұзамай Мәдениет министрлігінен ұсыныс хат келді, Алматыға көшіп, Тасқын жаңадан жетекші болып тағайындалған «Гүлдер» ансамбліне жұмысқа тұру туралы.
Өз оркестрі мен балеті бар, мюзик-холл стиліндегі үлкен эстрадалық ұжым еді бұл. Репертуарды жаңартып, құрамын толықтыру міндеттелген Тасқынның бірден мені есіне алуы өмірімді күрт өзгертті. Пойызға отырып астанаға жеткен бетте бірден солист атандым. Оның артынша-ақ бүкілодақтық байқауларда топ жардым. Болгариядағы «Алтын Орфей» мен Сопоттағы жеңістерімнің арқасында бүкіл елге танылдым осылай. Сондықтан менің өмірбаянымда құлдырау мен қайта өрлеуге толы, құлап-сүрініп жеткен ауыр өнер жолым жоқ негізі. Біреулер өз тыңдарманын табу үшін 15-20 жыл бойы табан ет, маңдай терін төгеді. Ал маған басынан-ақ бақ қонды, жұрт өнерімді бірден жылы қабылдады.
Кеңес дәуірінің сахналық образдары
Кеңестік эстрадада әртістердің киімі мен макияжына аса көп мән беріле қоймайтын. Концерттік көйлектерді мемлекет Қазақстан театр қоғамының күшімен өте шектеулі көлемде ғана тігіп беретін ол кезде. Алпыс адамнан тұратын ұжымда бір ғана солисттің көйлегін үнемі жаңартып отыруға ешкімнің уақыты да, мүмкіндігі де жоқ еді. Сондықтан жылына бір ғана киім берілетін, оның өзі ескі, әбден тозған күйінде.
Ол заманда жақсы маталар мен шебер модельер табу қиынның қиыны еді. Өз бетіңше костюм тіктіру нағыз машақат болатын. Көбіне «қолда бармен» образ жасауға мәжбүр болдық, нәтижесінде ол киімдер маған мүлдем жараспай қалатын кездері де аз болмады тіпті. Мысалы, 1979 жылғы «Песня года» байқауын алайықшы. «Любовь настала» әнін орындаған кездегі гүлдері мен желбіршектері бар жасыл көйлекті тіккен ательедегілер мен қалаған дүниені мүлдем жасай алмады. Бірақ амалсыздан киіп шығуға тура келді. Қысқа қиылған ерсі шаш үлгім де көңілімнен шықпайтын. Өзім дұрыстап боянуды да білмедім. Ал ол кезде жеке стилист деген атымен жоқ еді.
Әрине, қазіргі таңда мен көйлектеріме ерекше назар аударамын. Себебі нағыз кәсіби маман сахнада көркемдік талаптарға сай, образды аша түсетін киіммен өнер көрсетуі тиіс. Кәсіби әртіс сахнада «мынау болмайтын ұсақ-түйек» деп көз жұма қарамай, әрбір кішкентай нәрсеге дейін ерекше мән беруі тиіс. Дегенмен, жастық шағымда талғамымның ақсағанын мойындаймын. Өйткені жалпы талғам дегеніміз – ең алдымен, дәл өзіңе жарасатын дүниелерді таба білу өнері.
Тоқсаныншы жылдардың сынағы
Қайта құрудан кейінгі тоқсаныншы жылдардың ауыртпалығы ешкімге оңай тиген жоқ. Халыққа да, қарапайым адамдарға да, әртістерге де. Айналада жұмыссыздық пен ақшасыздық белең алды. Қаншама адам базарда сауда жасау үшін өз мамандығын тастап кетті сол бір қиын-қыстау кезеңде. Бірақ біздің ұжым сынып кетпеді, өнерге адал күйінде қалды – соны басты жетістігіміз деп білемін. Алматылық музыканттар, яғни менің достарымның басым көпшілігі қолдан келгенше күн көріп, бұл тығырықтан шығудың жолдарын іздеді. Ал мен үшін бұл онжылдық жеке қайғыммен де есте қалды. Кенже ұлым Мәдидің дүниеге келуіне санаулы айлар қалғанда жолдасым Тасқыннан айырылып қалдым.
Заманауи музыка туралы
Қазіргі ғаламтор заманында бір ғана ән жазып, оны желіге жүктеп, ертеңіне-ақ жұлдыз болып оянуға әбден болады. Яғни, теория жүзінде кез келген музыкант бірнеше күн немесе апта ішінде танымалдылыққа қол жеткізе алады деген сөз. Бұрынғыдай таныс іздеп, жол табудың қажеті шамалы қазір – тек контентіңді онлайн жарияласаң болғаны. Ал біздің кезімізде шетелде өнер көрсету туралы тіпті армандамайтынбыз. Алматыдан Мәскеуге жетудің өзі үлкен мұң болатын.
Дегенмен, қазіргі жастар үшін алғашқы танымалдылықтан кейінгі кезең ең үлкен сынаққа айналып жатады. Өйткені музыкант ретінде өсіп, биікке көтерілу тікелей білім мен даму деңгейіне байланысты. Дәл осы тұста 1970 жылдардан бері ештеңе өзгере қоймағаны анық байқалады. Сол кездегі біздің ең мықты классикалық музыканттарымыз да ақыр соңында әлемдік даңққа бөленіп, ең беделді байқауларда топ жарған еді. Менің кумирлерім саналатын Жәния Әубәкірова, Айман Мұсақожаева, Әлібек Дінішев сияқты тұлғалардың есімдерін атап өтсек те жеткілікті.
Заманауи музыка қарапайымданып, терең мағынасынан айырылып бара жатқан жоқ па? Қазіргі жастардың өз үні мен кумирлері бар екені рас. Және олардың музыкасын үнемі түсіне бермейтінімді де мойындаймын. Кейде орындаушылықтың жалпы деңгейі төмендеп кеткендей әсер қалдырады. Бірақ, екінші жағынан, музыканың бағыттары мен тауашалары қаншалықты кеңейгенін де көріп отырмыз. Бүгінде менің бағытым саналатын танымал эстраданың өзі сан алуан түрлі әрі бай. Сондықтан әркім өз талғамына сай дүниені оңай таба алады. Ең болмағанда, академиялық музыка сияқты салмақты бағыттар әрқашан өз орнын сақтап қалады. Тек оларды таксиде сирек қосатыны болмаса.
Отбасы құндылықтары
Туғанынан музыка әлемінде, әншілер мен әртістердің ортасында өскен ұлдарымның өз соқпағын осы өнерден тапқаны мені қатты қуантады. Егер олар мүлдем басқа салаға, мәселен құрылысшы немесе инженерлікке бет бұрса, нағыз оғаштық сол болар еді. Әрине, ондай да кездеседі өмірде. Дегенмен баланың таңдауы көбіне отбасына байланысты – ата-ананың беретін тәрбиесіне және бойына сіңіретін құндылықтарына.
Немерем небәрі үш жаста қазір. Оның қандай бейімділігі бар екенін айтуға әлі ерте. Соған қарамастан, оны сахнаға жаныма алып шыққан сәттерде ерекше бақытқа бөленемін. Жалпы, біздің Қазақстанда халық бір әртісті жақсы көрсе, оның балаларын да, немерелерін де көргісі келіп тұратын жазылмаған заңдылық бар. Біз отбасын қадірлейтін халықпыз. Адамды оның жақындары арқылы да тануға тырысамыз. Және осы арқылы көрермен мен әртістің арасында ерекше сенім қалыптасады. Тыңдармандарымның «Немереңіз қайда? Неге көрсетпейсіз?» деген сұрақтарына осылайша сахнадан жауап бергенді жөн көремін.
Тыңдарман талғамы қалай өзгерді
Кеңес заманында көрермендер концерттер мен спектакльдерге шын мәнінде көру және тыңдау үшін ғана баратын. Ал бүгінде адамдар көбіне өздерін көрсету үшін баратын сияқты. Мәселен, бұрын операға тек осы өнер түрін шын бағалайтын жандар ғана баратын. Қазір залда бұл өнерден мүлдем хабары жоқ адамдар отыруы әбден мүмкін. Олар ол жерге тек өзін белгілеп, инстаграмдарында театрға барғанын жазу және жұмыста мақтану үшін ғана келген болуы ықтимал. Соның салдарынан қазіргі аудиторияның құрамы ала-құла болып кетті, нағыз өнер жанашырлары азайғандай әсер қалдырады. Дегенмен, әртісті бұрыннан білетін, оның шығармашылық жолымен таныс және әндерін сүйіп тыңдайтын жандар көрерменнің негізгі өзегі болып қала берері сөзсіз.
Эстрада талабы
Эстрада жанры – әртістен тынымсыз еңбекті талап ететін өте күрделі сала. Керемет әнші болып, импровизация жасап, оркестрмен шебер жұмыс істеуге болады, әрине. Бірақ бұл жанр сахнада қозғала білуді, билеуді, сөйлеуді және рөлге толықтай кіруді де қажет етеді. Алла Пугачеваның «Арлекиносын» еске түсіріп көріңізші. Бұл ең алдымен таңғажайып актерлік шеберлік. Мұны тек кеңестік эстрадамен байланыстырудың қажеті жоқ. Шакира немесе Мадоннаның концерттерін көріңізші – олар эстрадада жай ғана әнші емес, нағыз шебер актрисалар ғой. Олар сахнада жалғыз тұрып-ақ, бойындағы энергетикасы мен сахналық ойынының арқасында ондаған мың көрерменнің назарын өзіне байлап қоя алады.
Болашаққа көзқарас
Қазір жасым жетпіске таяп қалса да, өз жасымды мүлдем сезінбеймін. Бұл мен үшін үлкен бақыт. Менің жалғыз қорқатыным – сахнада тым ұзақ отырып қалу. Күндердің күнінде концертімнің жазбасын көріп отырып, дірілдеген аяқтарым мен қарлыққан дауысымды көремін бе деп қорқамын. Сондықтан әрқашан уақытында кете білу керек деп ойлаймын.
Мен үшін ең керемет демалыс – ол табиғат аясындағы тыныштық немесе жай ғана өз үйімде отырған мамыражай сәттер. Ешқандай сапарлардың қажеті жоқ маған. Әрі кетсе, немеремді теңізге апарып шомылдырып қайтуым мүмкін. Мен көшпенділердің ұрпағы болғанымен, маған қайта отырықшы өмір әлдеқайда жақынырақ.
Мансабым бойынша әнші болғаныммен, мамандығым бойынша музыкалық-драма театрының актрисасымын. Сонымен қатар он жыл бойы сабақ берген ұстаздық тәжірибем де бар. Егер лайықты ұсыныс түсіп жатса, болашақта өзімді дыбыстаушы актер ретінде де сынап көргім келеді. Ұлдарыммен, ал қазір немереммен қаншама мультфильм қарап шықтым. Сондықтан қандай да бір мінезді кейіпкердің дауысын дыбыстау мен үшін өте қызықты тәжірибе болар еді.
Роза Рымбаеваның мерейтойлық концерті 27 мамыр күні сағат 19:00-де Астана қаласындағы Роза Бағланова атындағы «Қазақконцерт» залында өтеді.