Опера қарама-қайшылықтарды сүйеді әрі соны әспеттейді. Махаббат пен өшпенділік, құлдырау мен шарықтау, өмір мен өлім мұнда шарықтау шегінде естілуі тиіс. Осындай сезімдер дауылының ортасында Мария Мудряктың қоңыр сопраносы жанға жайлы самал желдей сезіледі. Бұл дауыс осы күзде Astana Opera сахнасында шырқалады. Мария онда Пуччинидің «Богема» қойылымында Мими партиясын орындайды. Tatler әншімен батыл режиссерлік шешімдер, Airbnb пәтерлеріндегі жеке өмір және кез келген жағдайда дива болып қалу өнері туралы тілдесті.
Жаңа маусымды қай жерде бастайсыз?
Әзірге өзім жиі тұрақтайтын Милан қаласындамын. Демалыстан жақында ғана оралдым. Биыл жаңа театр маусымы басталмас бұрын жақсылап демалып алуды ұйғардым, тіпті жазғы фестивальдерге де қатыспадым. Өткен маусымда мүлдем үзіліссіз жұмыс істедім. Енді дауысымды да, жүйкемді де толық қалпына келтіру өте маңызды. Әдетте біз маусым айында демалысқа шығамыз. Алайда тамыз туа сала ауқымды жобаларға дайындық басталып кетеді. Сондықтан тамыз айын толығымен күнделікті жұмысқа арнадым. Жаңа маусымда екі қызықты дебют күтіп тұр, оларға аса ұқыпты дайындалған жөн.
Өткен маусымда сіз Қытайда «Свадьба Фигаро» қойылымында Альмавива графинясының рөлімен дебют жасадыңыз. Әлемнің мәдени орталығы дәл экономикалық орталық секілді шығысқа қарай ойысқандай сезілмей ме?
Азия елдері қазір әлемдік мәдениетке үлкен қызығушылық танытып жатыр. Дегенмен Кәрі құрлық бұл салада әлі де көш бастап тұр. Қытайда театрлар саны аса көп емес. Алайда бар театрлар өте жоғары деңгейде жұмыс істейді. Көрермендер тарапынан үлкен қолдау тапқандықтан, олар өте қызықты жобаларды жүзеге асырып отыр.
Оның үстіне қытай операсы мүлдем бөлек құбылыс саналады ғой.
Бұл бізге мүлдем кедергі жасамайды. Әдетте театрдан нақты бір қойылымға шақырту алып, барып әнімді шырқаймын. Қытайға осымен жеті рет бардым. Ондағы көрермендер мені қатты жақсы көреді, Бейжіңде де, Сианьда да залдар ылғи лық толады. Ол жақта соңғы рет 2019 жылы өнер көрсеткем. Өткен маусымда «Свадьба Фигаро» қойылымымен қайта барғанымда, табысым орасан зор болды. Кейбір қытайлық жанкүйерлерім әлі күнге дейін менімен тұрақты байланыста. Олар спектакльді, әрбір арияны жатқа біледі. Қойылым барысында әртістермен бірге тыныстап, процеске толықтай араласады. Бұл маған ерекше шабыт береді.
Жалпы, соңғы онжылдықта сахнадағы әлем қалай өзгерді?
Бұл қай елде және қандай қойылым өтіп жатқанына тікелей байланысты. Операның жаны ең алдымен музыканың сұлулығымен өлшенеді. Ал нағыз музыка ешқашан ескірмейді. Махаббат, өшпенділік, кек алу сияқты тақырыптар әрқашан өз өзектілігін сақтайды. Дегенмен бүгінгі таңда түрлі елдердегі көрермендердің талғамы әртүрлі. Мысалы, итальяндықтар барынша консервативті келеді. Олар әдеби түпнұсқадан ауытқымайды, сахнадан Висконти немесе Дзеффирелли стиліндегі қойылымдарды көргісі келеді. Германиядағы жағдай мүлдем басқаша. Онда бәрі минималистік әрі модерн стилінде жасалады. Режиссерлер өте батыл шешімдерге барып, қойылымның дәуірін, тіпті негізгі мағынасын да өзгертіп жібереді. Опера қауымдастығы мұндай шешімдердің қаншалықты құнды екені туралы жылдар бойы дауласып келеді. Олар әлі де ортақ пікірге тоқтаған жоқ. Мен Германияда жиі өнер көрсетемін. Алайда әзірге ішкі талғамыма қайшы келетін тым заманауи қойылымдарға тап болмадым. Маған қойылымда логика, терең ой және сұлулық болғаны өте маңызды. Ал дөрекілік пен арзанқол дүниелерді мүлдем қабылдай алмаймын. Бір қызығы, Қытайда қойылымдарды өте жинақы, тіпті еуропалық стильде қояды. Мәселен, испандық Хосе Луис Кастро сол «Свадьба Фигаро» қойылымын өте әдемі әрі дәстүрлі үлгіде сахналап шықты.
Опера композиторларының жаңа буыны туралы не айтасыз? Олар кімдер?
Өкінішке қарай ма, әлде бағымызға орай ма, мен олармен аса таныс емеспін. Заманауи опера жанрында жұмыс істейтін композитор достарым бұл бағыттың өте күрделі екенін жиі айтады. Айтылуға тиіс дүниенің бәрі классикалық пьесаларда әлдеқашан айтылып қойды. Жаңа әрі қызықты бірдеңе шығару шынымен оңай емес. Әрине, ғажайып сұлу заманауи туындылар да кездеседі. Бірақ Верди, Моцарт немесе Пуччини сияқты данышпандардың деңгейіне әзірге ешкім жақындай алған жоқ. Ешкім нағыз ұлы туынды жасамады. Кезінде «Ла Скала» театрының көркемдік жетекшісі болған итальяндық дирижер Риккардо Мутидің өзі жаңа жолдар іздеп, тың туындыларды орындайды. Бірақ жұрттың бәрі күндердің күнінде жаңа Вагнер немесе Россини дүниеге келеді деп үміттенеді.
Әлеуметтік желілер мен YouTube опера сахнасына қалай әсер етеді?
Былай дейін, мұның басты артықшылығы операның кеңінен танылуында жатыр. Ол халыққа жақындай түсті әрі түсініктірек болды. Қазір біздің әлемді көрермендер залынан немесе теледидардан ғана емес, ішкі жағынан да көруге мүмкіндік бар. Диджитализацияның арқасында жас көрермендер қатары көбейіп келеді. YouTube пен TheatreHD платформаларында театр аудиториясы айтарлықтай жасарды. Ал кемшілігіне келсек, әлеуметтік желілерде барлық әншілер бірдей сияқты көрінеді. Бірақ опера театрында жағдай мүлдем басқаша, мұнда дауыс пен дауыстың айырмашылығы жер мен көктей. Кейбір дауыстар өте «фотогениялы» келеді, олар рилстерде керемет естіледі. Бірақ театрда олардың үні дәл солай әдемі шықпайды. Кейде Instagram желісінде әнші саған мүлдем әсер етпейді. Алайда театрға келіп, оның дауысын жанды орындауда естігенде, жүрегің тоқтап қалғандай күй кешесің, тұла бойың шымырлайды.
Демек, опера «жанды» жанр күйінде қала береді ғой? Мысалы, мен өзіңіз атап өткен TheatreHD жобасын жақсы көремін. Бұл арқылы Дэнни Бойлдың «Франкенштейн» қойылымында Бенедикт Камбербэтч пен Джонни Ли Миллердің басты рөлдерде қалай алмасатынын көріп тамашалаймын. Операны осындай форматта ұсыну қаншалықты қисынды?
Мен де бұл қойылымды қатты жақсы көремін. Оны шынымен де екі рет көру керек. Операға келсек, жазбалардың да өз орны бар. Бірақ сахнада шебер орындалған классикалық музыка көрерменнің экран немесе радио арқылы алатын әсерімен мүлдем салыстыруға келмейді. Мұны көзбен көріп, жүрекпен сезінген дұрыс. Жанды аспаптар, дауыстар, энергетика мүлдем басқа әсер сыйлайды. Әрине, заманауи технологиялар біздің ойынымызды өте жоғары деңгейде жеткізе алады. Бейненұсқаның режиссері материалды жақсы түсініп, монтаж кезінде оқиға желісі мен эмоцияны сақтап қалса, бұл өте жақсы құбылыс. Бірақ бәрібір ол жанды орындауға ешқашан тең келмейді.
Бұрын опера әншісіне тек өз дауысы мен итальян тілін білу жеткілікті болатын. Ал бүгінде бұл талаптар атқа міну мен семсерлесуге дейін кеңейді. Сіз жатып немесе жүгіріп келе жатып ән айта аласыз ба?
Әрине, қолыңнан келетін іс неғұрлым көп болса, соғұрлым жақсы. Бәсекелестікті бір сәтке де естен шығармаған жөн. Қазір жақсы әншілердің көптігі мен бәрінің өте тез дамып, өзгеріп жатқанына таңғаламын. Сахнада қалу үшін сізге көптеген қасиеттер мен қабілеттер қажет. Елу жастағы әріптестерім опера әлемі түбегейлі өзгерді деп жиі айтады. Бұрын театрдан қоңырау шалып, жағдайыңызды сұрайтын. Дайындыққа барғыңыз келетінін немесе келмейтінін мұқият анықтайтын. Ондайда сіз тіпті барғыңыз келмейтінін ашық айта алатын едіңіз. Ал қазір бұл көбіне конвейерге ұқсайды. Жағдайың нашар ма, дауысың шықпай тұр ма, нашар айттың ба — thank you, next. Төмен қаламақыға өнер көрсетуге дайын жас әртістер өте көп.
Операда бизнес үлесі айтарлықтай артты. Карьераң бір жылға созыла ма, әлде жарты ғасырға ма, оны ешкім дөп басып айта алмайды. Шамадан тыс жүктемелердің салдарынан әртістер дауысынан, күш-қуаты мен ментальді саулығынан айырылып жатады. Әншілер нағыз спортшылар сияқты өмір сүреді. Кәсіби формаң қаншалықты жиі әрі тыңғылықты жаттығатыныңа тікелей байланысты. Бұл кейде йоганы еске түсіреді. Сен әртіс ретінде материалға толық беріліп, сонымен қатар өз дауысыңды да қатаң бақылауда ұстауың қажет. Дауыс дегеніміз тікелей физикалық саулықпен байланысты. Сондықтан опера әншісі өте мықты, төзімді әрі жүйкесі темірдей адам болуы шарт. Оған қоса, қазір жай ғана жақсы ән айту аздық етеді. Сен міндетті түрде әдемі әрі сымбатты болуға тиіссің. Мұның бәрін бір қалыпта ұстап тұру шынымен оңай емес.
Мысалы, нағыз шеберлікпен ән айтуды үйрену үшін ондаған жыл кетеді. Бұны консерваторияның бес жылында меңгеріп шығу мүмкін емес. Әсіресе дауысыңды 30 жылдық карьераңның соңына дейін сақтап қалғың келсе, бұл өте маңызды. Бір рет оқып алып, өмір бойы мінсіз ән айту мүлдем қиялға ғана тән. Біз үнемі өзімізбен жұмыс істейміз. Маусым бойы ұстаздармен вокал техникасын тұрақты түрде жаттықтырамын. Коучтермен жаңа материалдарды талдап, жаңа партияларды дайындаймын әрі оларды жаңаша орындауды үйренемін. Бұл ретте өзімнің толыққанды музыкант екенімді жақсы түсінемін. Музыка тарихы мен теориясын білемін, аспаптарда ойнаймын және гармонияны терең сезінемін. Осы базалық білімім мені үнемі құтқарып қалады. Дегенмен бойымдағы қателерді үнемі түзеп, өзімді дамытып отырамын. Бұл процесс маған нағыз бақыт сыйлайды. Мен бүкіл өмірімді, бүкіл болмысымды жұмысқа арнауға дайынмын.
Сіздің карьераңызға 28 жыл толды. Бүгінде өз дауысыңызды мінсіз меңгере алдыңыз ба?
Әрине, жоқ. Әйелдер есейген сайын дауысы қатты өзгереді. Сондықтан карьерамның дәл осы сәтінде ағзамның маған не беріп жатқанына мұқият құлақ түруім керек.
Ал сіздің карьераңызға үлкен ықпал еткен Пласидо Доминго жасы ұлғайған сайын тек тенормен емес, баритонмен де ән айта бастады ғой.
Оның физиологиялық жаратылысы бұған толық мүмкіндік берді. Ол туғаннан баритонға жақын қою тенорға ие болды. Дауыс жас ұлғайған сайын қатая түседі. Одан бөлек, жұмыс барысында жаттығып, әлдеқайда салмақты репертуарды орындауға мүмкіндік туады. Тек Мария Калласта жағдай сәл басқаша өрбіді. Алайда ол негізінен барлық ережелерге қайшы дамыды. Алғашында драматикалық сопрано ретінде бастап, кейін қатты арықтаған соң өте жоғары партияларға ауысып кетті. Әдетте әйел адам меццо-сопранодан сопраноға өте алмайды. Бірақ шекаралас дауыстар да кездеседі. Оларды ұзақ уақыт бойы нақты анықтай алмайды. Бұл ретте қай регистрде ән айту өзіңізге ыңғайлы екені үлкен маңызға ие. Карьераңызды да дәл сол ыңғайлылыққа сүйеніп құрасыз. Мысалы, менің тамағым кең, ал сопрано байламдарым қысқа әрі тығыз. Бастапқыда маған жоғары меццо-сопрано тән екенін айтатын. Алайда дәл осы кең кеңірдегім бүгінде маған өзіме тән қоңыр тембрді беріп отыр.
Сіз үшін сахнада бір кеш өткізу нені білдіреді?
Бұл үш келі салмақ тастаумен тең. Жалпы, табиғатымнан спортқа өте жақын адаммын. Бұрын тіпті спортзалға да бармайтынмын. Бала кезден жүзу, балет, акробатика, бал және спорттық билермен айналыстым. Тренажерлермен осыдан бірнеше жыл бұрын ғана таныстым. Әншіге төзімді болу үшін жеткілікті кардио және күштік жүктемелер алу өте маңызды. Бізге мықты бұлшықет корсеті қажет. Өйткені біз тамақпен емес, тыныс алу арқылы ән айтамыз. Бұған күнделікті дауыс жаттығуларын қосыңыз. Біз үнемі дауысымызды ашып, тыныс алу жаттығуларын жасаймыз.
Жаңа материалмен жұмыс істегенде мен үшін уақыт тоқтап қалғандай болады. Рөлдің техникалық және драматургиялық аспектілерін зерттей отырып, процеске бірнеше сағат бойы толық енемін. Режиссерлермен жұмыс істеу кезеңінде ұйқыға кетер алдында партияны басынан аяғына дейін іштей қайталаймын. Қайда бару керек, не айту керек, стаккато ма, әлде легато ма. Операны бастаймын, ұйықтап қаламын. Сосын ұйықтап қалған жерімнен оянып, әрі қарай жалғастырамын.
Біздің режим дұрыс тамақтануды да талап етеді. Алайда пианистке тәттіні көп жеп қойғанымды айтып шағымдансам, ол ылғи мені жұбатады. Қазір жақсылап жеп ал, гастрольде бәрібір салмақ тастайсың дейді. Кейбір партиялар үшін салмақты көбірек жинау қажет. Мысалы, Пуччиниді орындау үшін екі-үш келі салмақ қосамын. Ал әлдеқайда жоғары орындалатын «Травиатада», керісінше, салмақ тастаймын. Өйткені денең жеңілірек болғанда, жоғары ноталарды алу әлдеқайда оңайға соғады. Сондықтан Пуччиниді орындаған кезде антракт кезінде бургер жеп алатыным бар!
Бүгінде опера әлдеқайда қымбаттады. Алайда қауесеттерге сенсек, опера әртістері әлі де «инди» күйінде қалып отыр. Бұл еркіндікке байланысты ма, әлде ақшаға ма? Мысалы, сіз соңғы рет Airbnb пәтерін қашан жалдадыңыз?
Сенбейтін шығарсыз, бірақ біз дәл осылай өмір сүреміз. Бұрын әншілер қазіргі футболшылар сияқты өте жоғары қаламақы алатын үлкен жұлдыздар еді. Өкінішке қарай, қазір жағдай мүлде басқаша (күледі). Өмір мен жұмыс ырғағы өз ережелерін орнатады. Біз нағыз көшпенділер сияқты өмір сүреміз. Үйімде чемодандар үнемі дайын тұрады. Біреуін босатамын, екіншісін жинаймын. Бұл процесс тоқтаусыз қайталана береді. Әртістер уақытының басым бөлігін әуежайларда өткізеді. Бір қойылымнан екіншісіне көшіп, тек Airbnb пәтерлерінде тұрамыз. Он жыл ішінде әртістердің табысы айтарлықтай төмендеді. Бізге өте көп әрі жылдам жұмыс істеуге тура келеді. Мұндай қарқынмен богемалық өмірдің жеке кеңістігін сақтап қалу физикалық тұрғыдан мүлдем мүмкін емес. Пандемияға дейін біз жоспарларымызды әлдеқайда ұзақ мерзімге құра алатынбыз. Қазір жоспарлау көкжиегі қатты тарылып кетті. Менің менеджерім бар, бірақ ол тек келісімшарттармен айналысады. Ол маған жұмыс іздеп, күнтізбемді реттейді.
Сахнадағы стиліңіз жеке стиліңізбен қалай үйлеседі? Опера әртістері үшін, әсіресе алғашқы ондыққа кіретін сопранолар үшін бұл сала өте шектеулі деп саналады.
Бүгінде біздің сала барынша демократиялық бағытқа бет бұрды. Кенеттен шаш түсін өзгерту немесе тіпті тақырлап алып тастау қалыпты жағдайға айналды. Әріптестерім театрға спорттық киіммен де келе береді. Бірақ жеке өзім бұл мәселеде ескі мектептің өкілімін. Мені операның алтын ғасырынан шыққан маэстролар тәрбиеледі. Олардың бірі қазір 95 жаста! Мен үшін театр нағыз өнер ордасы саналады. Сондықтан ол жаққа джинс немесе шорты киіп баруды өзіме мүлдем құп көрмеймін. Жарайды, мойындайын, бір рет джинспен барғаным бар. Басқалардың осылай киінгеніне мүлдем қарсы емеспін. Бірақ мен олай істей алмаймын. Әртістердің театрдан тыс өз өмірі бар екенін жақсы түсінемін. Егер оларға жасыл ирокез ұнаса, бұл олардың жеке шаруасы. Қойылым барысында режиссер мен костюм суретшісі бәрібір өздеріне керегін жасайды. Менің күнделікті образым, шашымның ұзындығы немесе физикалық формам онша маңызды емес. Ал біреуге жай ғана джинс киіп жүрген ыңғайлы шығар. Біздің жұмысымыз өте күрделі. Мысалы, жиі еденге құлауға тура келеді. Тіземіз үнемі көгеріп жүреді. Мұндай қимылдарды кутюр көйлектерімен жасау өте қиын.
Мен үнемі қысқа әрі нюд реңкті тырнақпен жүремін. XVIII ғасырдағы графиня рөлінде ұзын әрі қып-қызыл маникюрмен тұрғанымды мүлдем елестете алмаймын. Театрға деген құрметім мұндай қадамға баруыма ешқашан жол бермейді.
Айтпақшы, костюмнің қандай бөлшегі образға кіруге көмектеседі?
Корсет. Әртіс үшін ол өзіндік экзоскелет қызметін атқарады.
Зергерлік әшекейлер сіздің өміріңізде қандай рөл ойнайды? Оларды жақсы көресіз бе, жинайсыз ба, тағып жүресіз бе?
Дәл қазір мен Bvlgari сыйға тартқан Divas’ Dream алқасын тағып отырмын. Бұл әшекейді қатты жақсы көремін. Кейде осы брендтің әшекейлерімен өнер көрсету сәті түсіп жатады. Олар расымен де өте әдемі. Маусым бойы көптеген іс-шараларға қатысамын. Концерттер, гала-кешкі астар, қойылымнан кейінгі банкеттер белгілі бір дресс-кодты талап етеді. Шынымды айтсам, мен күнделікті тағып жүретіндей зергерлік бұйымдардың құмарпазы емеспін. Оның үстіне, тұрақты сапарларда бұл әрдайым қауіпсіз бола бермейді. Дегенмен белгілі бір коллаборациялар немесе сүйікті әшекейлерім үнемі жанымда жүреді.
Tatler-дің кавер-сторисіне арнап түскен Dior брендімен қарым-қатынасыңыз қандай?
Мен брендтің өзін де, классикалық диорлық new look пішінін де әрдайым жақсы көрдім. Кристиан Диор дәуірі менің ең сүйікті кезеңім саналады. Оның әйгілі көйлектері мен белі қыналған жакеттері мен үшін нәзіктіктің нағыз идеалын білдіреді. Егер бұл менің күнделікті өмір ырғағыма сай келсе, оларды үзбей киіп жүрер едім. Бірақ әзірге бұл тек ерекше жағдайларға арналған образ идеясы күйінде қалып отыр. Dior-дың заманауи стилі де көңілімнен шығады.
Сіз опера әлемі өте мейірімді деп жиі айтасыз.
Мен шынымен де солай ойлаймын. Карьерамның басында, әрине, түрлі жағдайлар болды. Мені тіпті гүлдермен улаған кездер де кездесті. Бірақ мен жұмыс істейтін заманауи опера әлемінде мұндай сұмдықтар жоқ. Керісінше, ортақ репертуарды орындайтын әріптестермен жақсы араласамыз. Жаңалықтармен бөлісіп, қандай да бір техникалық сұрақтарды пысықтаймыз және үнемі байланыста болуға тырысамыз. Біздің мамандығымыз өте күрделі болғандықтан, жанжалдарға араласу өте көп энергияны қажет етеді. Сондықтан біз одан барынша аулақпыз.
Сонымен қатар әлеуметтік жобаларға да уақыт табасыз ғой?
Иә. Мысалы, мен жануарларды қатты жақсы көремін. Тіпті Симона есімді мысығымызды Қарағанды маңындағы тасжолдың бойынан тауып алдық. Жануарларды қорғау тақырыбы маған өте жақын. Туған жерім Павлодар облысындағы жергілікті иттер мен мысықтар панажайына қолдау көрсетіп, осы мәселеге назар аударуға тырысамын.
Осы көктемде Қазақстандағы UNICEF миссиясына қосылдым. Мен үшін бұл үлкен мәртебе әрі зор жауапкершілік. Аталмыш ұйым 80 жыл бойы бүкіл әлемдегі балалардың құқықтарын қорғап келеді. Өз дауысым мен аудиторияның назарын тек өнерде ғана емес, қиындыққа тап болған балаларды қолдау үшін де пайдаланғым келеді. Менің жұмысым екі негізгі бағытқа шоғырланған. Олар: инклюзивті білім беру және жастар бағдарламалары. Сондай-ақ волонтерлік жұмысқа да ерекше көңіл бөлемін. Әрбір бала өз ерекшеліктеріне қарамастан сапалы білім мен қолдауға тең дәрежеде қол жеткізе алуы тиіс. Бұл олардың болашағына ғана емес, тұтас қоғамымыздың қандай болатынына да тікелей әсер етеді. UNICEF Досы ретіндегі менің басты рөлім маңызды мәселелерді қорғау және оларға қоғам назарын аударуды білдіреді. Мен бұл іске шын жүрегіммен беріліп жұмыс істеймін.
Сіз үшін қандай көрермен жақсырақ: дайындалған ба, әлде дайындықсыз ба?
Мен барлық көрермендерімді жақсы көремін. Бүкіл мамандығым соларға арналған. Мен жай ғана өз дауысымның үні ұнағаны үшін ән айтатын әртістердің қатарынан емеспін. Маған қабылдау жағы өте маңызды. Залдағы адамдарды және олардың эмоцияларын әрдайым терең сезінемін. Кейде сахнадағы жарық сөніп қалғанда, адамдардың жүздерін, олардың жұмулы немесе жасқа толы жанарларын көре аламын. Музыкаға елтіген бейнелерді бақылаймын. Ең бастысы осы. Ал дайындықсыз келген көрерменге тоқталсам, адамның сюжетті және тілді білмегені тіпті жақсырақ деп ойлаймын. Осылайша мен оларға бүкіл оқиғаны толық жеткізе аламын. Мен мұндай челленджді өте жақсы көремін.
Photographer: Raffaele Grosso @raffgrosso Stylist: Korlan Madi @korlanmadi Hair: Giuseppe Lorusso @giuseppelorussohairusing Hair by Sam McKnight Makeup: Katja Wilhelmus Interview: Julia Zolkina @sweet_waalga Creative Director: @anichkina Art Director: @eezhanna.pdf Fashion Director: @mariapodgorbunskaya Total Look: Dior