Бір қызығы, Наурыз мерекесінде біз үйренген мерекелік сән-салтанат бірінші орында емес. Мұнда сый-сияпат немесе сыртқы жылтырақ заттарға қарағанда, адамға деген шынайы ықылас пен барыңды бөлісуге дайын болу қасиеті жоғары бағаланады. Мерекенің басты мәні де дастарқан мәзірі арқылы айқын сезіледі.
Наурыз мейрамында бәрінен бұрын қонаққа құрмет көрсету жоғары қойылады. Босағаңнан аттаған жанның бәріне, мейлі ол кездейсоқ жолаушы болсын, ақ дастарқан жайып, ақ ниетпен дәм ұсыну әр шаңырақтың міндеті болып саналады.
Наурыз мейрамының басты тағамы – Наурыз көже
Көжеге жеті түрлі дәмнің қосылуы жайдан жай емес, бұл тіршіліктің, болмыстың негізін құрайтын жеті нәрсе. Оларға су, ет, тұз, май, ұн немесе дән және сүт жатады. Кей аймақтарда құрамы сәл өзгергенімен, оның негізгі мағынасы сол күйі сақталады. Бір қазанға әртүрлі дәмнің жиналуы қоғамдағы татулық пен берекенің белгісі болып табылады.
Көжені аз-аздан істемейді, оны бірден молынан пісіреді. Ас әзірлегенде көрші-көлем мен ат басын бұратын қонақтардың ешқайсысы дәмнен қағыс қалмауын ойлайды. Сондай-ақ көжені жеті үйден ішу салты бар. Бұл тек қарын тойғызу емес, ағайынның арасын жақындатып, бауырластықты бекемдеу деген сөз. Бір жерде отырып қалмай, елмен араласып, жүздесу – мерекенің басты мақсаты.
Бауырсақ
Бауырсақ – кез келген дастарқанның көркі әрі үй иесінің ақжарқын ниетінің көрінісі. Егер бауырсақ молынан пісірілсе, бұл үйдің қонақ күтуге шын пейілмен дайындалғанын білдіреді. Оны бірден көп етіп пісіреді, себебі босағадан аттаған адамға алдымен шай мен бауырсақ тартылады.
Мұның нышандық мәні де терең. Жұмыр пішіні мен алтын түсі шуақты күнді елестетеді. Ұзақ қыстан кейін күн нұрының төгілуі нағыз қуаныш екенін осы бір дәм арқылы сезінуге болады.
Шайдың орны бөлек
Шай дастарқаннан ешқашан кетпейді, ол таусылмайтын дәм деп саналады. Оның өз қисыны бар, өйткені шай құйылып тұрғанда әңгіме де үзілмейді. Бұл адамдарды жақындастыратын, кез келген ресми себептен артық жұмыс істейтін қарым-қатынас құралына айналған.
Бесбармақ
Бесбармақ немесе жай ғана ет деп аталатын бұл тағамда астың өзінен бөлек, оның қалай ұсынылатыны аса маңызды. Кімге қандай мүше тиетіні, табақты кім бастайтыны және оның қалай тартылатыны қалыптасқан ата-баба жоралғысы болып табылады. Осындай нәзік тұстар арқылы Наурызда үлкенге құрмет пен қонаққа деген ілтипат білінеді.
Көп айтыла бермейтін бір жайт
Наурыз – ашық есік мейрамы. Бұл күні арнайы шақыртусыз қонаққа бару немесе мейман күту қалыпты жағдай болып есептеледі. Астың молдығы да осыған байланысты, өйткені дәм нақты адам санына емес, қонақ көп болады-ау деген жорамалмен әзірленеді.
Шаңыраққа келген әр қонақ ақ дастарқаннан ауыз тиюі керек
Мерекелік дастарқан – бұл тек қарын тойғызу ғана емес. Адамның өзін жылы қабылдағанын, еленгенін және ортақ қуанышқа қосылғанын сезініп қалуы да маңызды. Сондықтан Наурыздағы дәм-тұз жай ғана дәстүр емес, бұл адамға деген ақ ниетті білдірудің ең түсінікті жолы болып саналады.
Түйіндей айтсақ, Наурыз дастарқаныңда не бары туралы емес, сол барыңмен өзгемен бөлісуге қаншалықты дайын екеніңді көрсететін мереке.